Klucze do bram Berlina - Początek zagłady miasta

"zdobywcy" Kostrzyna8 marca 1944r. Hitler podpisał rozkaz nr 11 zatytułowany "Fester Platze" (obszary umocnione tłum. J.P.), w którym sformułował najważniejsze zadania nowej strategii Festungen, czyli "twierdz". Główne tezy tego rozkazu brzmiały: "Obszary umocnione będą odgrywać rolę fortec z dawnych okresów historycznych. Dzięki nim wróg nie zajmie obszarów o decydującym znaczeniu operacyjnym. Zostaną otoczone, związując w ten sposób jak największe siły przeciwnika i stwarzając warunki umożliwiające skuteczny kontrakt. lokalne twierdze, które znajdą się głęboko w strefie walk, będą zażarcie bronione w razie ataku nieprzyjaciela..." Do rangi twierdz zaliczono szereg miast, m.in.: Wrocław, Gdańsk, Frankfurt nad Odrą, Kołobrzeg, Królewiec, Kostrzyn, Głogów, Grudziądz, Opole, Poznań i Toruń. Twierdza Kostrzyn otrzymała miano klucza do bram Berlina.

Kostrzyn w latach '30 XX wieku

Początek zagłady miasta

Wyznaczenie Kostrzynowi roli twierdzy pociągnęło za sobą automatyczne zastosowanie wobec stacjonującego tu garnizonu i ludności cywilnej, postanowień rozkazu nr 11. Komendant twierdzy miał swym honorem żołnierskim odpowiadać za jej obronę, aż do ostatniego żołnierza i pocisku. Wyznaczony na to stanowisko oficer otrzymał etat generalski oraz nieograniczone kompetencje dyscyplinarne , włącznie z wydawaniem wyroków śmierci.28 listopada 1944r. gen.płk Heinz Guderian ogłosił dyrektywę dla twierdzy Kostrzyn. Na dowódcę „Festung Kűstrin ”został wyznaczony gen. mjr. Adolf Raegner, a jej załogę stanowić miały oddziały w składzie dwóch dywizji – około 10 tysięcy oficerów i żołnierzy. Dyrektywa określała główne cele obrony oraz pełną gotowość bojową wojsk i zapór, którą wyznaczono na koniec lutego 1945 r. Komendant twierdzy kostrzyńskiej w oparciu o posiadane siły i środki rozpoczął przygotowywanie obrony miasta. Jego zamiarem było zabezpieczeniem  znajdującego się w Kostrzynie ważnego węzła komunikacyjnego (drogowego i kolejowego) oddalonego 80 km od stolicy III Rzeszy – Berlina. Miasto zostało otoczone trzema zewnętrznymi pasami umocnień, których długość dochodziła do 15 km. Główne prace fortyfikacyjne przeprowadzono w oparciu o Nowe Miasto (dzisiejszy Kostrzyn przyp. J.P) Wyspę Odrzańską i Długie Przedmoście, rezygnując przy tym z wykorzystania XIX wiecznych fortów i ostrogów fortecznych znajdujących się na jego przedpolach w miejscowościach: Gorgast, Żabice, Czarnów, Sarbinowo. Możliwości obronne twierdzy potęgowały i utrudniały jednocześnie, różnorodne pod względem inżynieryjnym warunki terenowe. Szeroka dolina rzeki Warty  chroniona była przez system  wałów przeciwpowodziowych, ograniczających możliwości manewrów wojskom zmotoryzowanym, pancernym i piechocie do 0,5 - 1,0 km. Pomiędzy korytem rzeki i koronami wałów przeciwpowodziowych znajdowały się podmokłe łąki, często zalane podczas wysokiej wody. Na nielicznych terenach osuszonych ( rolnych ) znajdowały się w większości przypadków gleby gliniaste, stwarzające olbrzymie trudności dla ciężkiego sprzetu wojskowego ( artyleria i czołgi ). Dolina rzeki na  prawym brzegu rzeki Warty przechodzi się pagórkowaty teren, który ma łagodne stoki i płytkie wąwozy, dające niewielkie możliwości skrytego podejścia i rozwinięcia sił do ataku. Na północy miasto posiadało znaczne obszary leśne, co stanowiło doskonały atut w postaci  maskowania dla wojska nacierającego przy zbliżaniu się do doliny rzeki. Na południe teren jest bardziej pagórkowaty i rzeka Warta bardziej otwarta. Dolina rzeki na jej lewym brzegu stanowiła otwartą równinę, z solidną siecią kanałów odwadniających. Bliskość wód gruntowych (na głębokości do 0,5 m) , topnienie lodu, stagnacja wód w wielu małych i licznych jeziorach, stawach i zbiornikach wodnych, nie umożliwiała na prowadzenie  całkowitych prac fortyfikacyjnych i wykonanie okopów do pełnego profilu, co  utrudniało równocześnie urządzenie punktów dowodzenia i  stanowisk ogniowych. Na rzece Warcie w Kostrzynie dwa, niezwykle ważne mosty drogowe  i dwa kolejowe oraz kilka wiaduktów o znaczeniu strategicznym dla transporu sił i środków militarnych. Rzeka Odra miała w tym czasie grubość lodu od 18 do 40 cm i tylko w niektórych regionach - w Kostrzynie i na północ od n Frankfurt / O - była wolna od lodu. Wysokość podnoszenia się poziomu wody podczas powodzi osiągała około  0,6 - 1,7 m i stan  wody utrzymywał się na poziomie zalewowym rzeki do wysokości tam i zapór. Prędkość przepływu rzeki do 1 m, a podczas powodzi do 2,5 m na sekundę. Rzekę Odra otaczała również podmokła dolina osiągająca na wysokości twierdzy szerokość 6 – 7 kilometrów, pokryta gęstą siecią kanałów odwadniających i wielu jezior. Szerokość koryta rzeki Odry w Kostrzynie, to około 100 metrów, a minimalna głębokość 1,7 metra.Na rzece dwa o kolosalnym znaczeniu strategicznym mosty: kolejowy i drogowy, dające doskonałe źródło uzupełniania sił i środków militarnych oraz możliwości manewru taktycznego w każdą stronę.Warunki do prowadzenia walki przez każdą ze stron wzmacniała doskonale rozwinięta sieć dróg utrzymanych w bardzo dobrym stanie technicznym, gotowym w pełni sprostać potrzebom wojska. Przedni skraj obrony twierdzy kostrzyńskiej wytyczały następujące, główne punkty oporu: rzeka Warta, północny-wschód m. Warniki, szosa Kostrzyn-Gorzów, kolejowa stacja rozrządowa, miejska stacja uzdatniania wody, plac ćwiczeń, strzelnica, stadion leśny i obóz jeniecki, stary fort sarbinowski, kompleks leśny na północy miasta i dalej skraj ostatnich zabudowań miasta na zachodzie, rubież rzeki Odry, następnie obrona przebiegała na południowy-wschód od stacji kolejowej Chyżyno, na wysokości Przepompowni, łuku drogi Kostrzyn-Górzyca- kolonia Bienenhof {Pszczeli Dwór, tłum. J.P.}, gdzie opierała się o rubież brzegu  rzeki Odry. W ramach prac fortyfikacyjnych prowadzonych przez oddziały forteczne przy wykorzystaniu jeńców wojennych, robotników przymusowych oraz rodzimej ludności wykonano transzeje i okopy dla piechoty. Wyposażone one zostały w liczne stanowiska dla broni maszynowej i moździerzy oraz czternaście schronów bojowych. Druga i trzecia pozycja obrony znajdowały się na skraju i wewnątrz miasta i opierały się na obiektach infrastruktury miejskiej, przemysłowej i kompleksach koszarowych. Wszystkie budynki przygotowano do potrzeb wojny, zamurowano część wejść i okien, wykuto dogodne otwory strzelnicze i urządzono stanowiska ogniowe dla ciężkiej broni maszynowej i niszczycieli czołgów. Wyloty dróg z miasta posiadały zapory inżynieryjne obsadzone załogami niszczycieli czołgów. Newralgiczne punkty obrony zabezpieczono dodatkowymi zasiekami z drutu kolczastego, przedpola zostały  zaminowano. Przy przeprawach mostowych przygotowano barykady, a mosty , wiadukty, porty  i dworce zostały zaminowane. Stanowiska dla baterii artylerii przeciwlotniczej rozmieszczono przy mostach nad Wartą i Odrą oraz wrejonie wieży ciśnień na Nowym Mieście.Garnizon twierdzy Kostrzyn składał się z różnorodnych oddziałów wchodzących w skład 9 armii, były to zarówno niepełne etatowo doborowe jednostki Wehrmachtu, SS oraz jednostki zapasowe, rezerwy i Volkssturmu.

Według meldunków sztabu 9 armii stan osobowy garnizonu kształtował się następująco:
stanowiska niemieckiej artylerii przeciwlotniczej- dowództwo i sztab twierdzy;
-forteczny batalion piechoty nr 1450;
-batalion grenadierów pancernych nr 50;
-1 batalion piechoty zmotoryzowanej V Oddziału Pancernego nr 346;
-2 batalion piechoty zmotoryzowanej V  Oddziału  Pancernego nr 346;
-3 batalion piechoty nr 344 (do zadań specjalnych);
-68 zapasowy batalion saperów;
-513 kompania saperów rezerwy;
-39 zapasowy dywizjon artylerii;
-114 pułk artylerii przeciwlotniczej (w składzie 6 ciężkich baterii artylerii z 24 działami oraz 2 lekkich baterii z 24 działami;
-oddziały pułku koszarowego;
-kompania żandarmerii;
-batalion zapasowy (wartowniczy);
-IV węgierski batalon piechoty;
-turkmeński batalion piechoty ( niemiecki);
-turkmeński batalion piechoty ( Legion Wschodni);
-2 północnokaukaskie bataliony piechoty;
-załoga zamku;
- oddziały Volkssturmistów.
Rozpoczęcie prac fortyfikacyjnych w mieście było początkiem jego zagłady. Na przełomie 1944 i 1945 roku w obrazie Kostrzyna pojawiły się pierwsze oznaki wojny. Niemieckie oddziały saperów ścinały stojące przy ulicach drzewa, demontowały latarnie i słupy wykorzystując je do budowy barykad. Wolnostojące budynki znajdujące się na peryferiach zostały bez skrupułów wysadzone dla zapewnienia widoczności i pola ostrzału. Na wieżach kościołów i najwyższych gmachów umieszczono punkty obserwacyjne i stanowiska karabinów maszynowych. Konsekwencją rozkazu nr 11 była zagłada Kostrzyna, skazanego z góry na zniszczenie w trakcie uporczywej obrony opartej na miejskiej substancji budowlanej.

walka

Z kolei dla Rosjan, Kostrzyn stanowić miał o jego zdobyciu ważny punkt strategiczny do zgrupowania tu i rozwinięcia głównych sił przed decydującą bitwą o zdobycie stolicy Niemiec  Berlina.Walka o  przyczółki kostrzyńskie (tak należy po latach odczytywać bitwę o twierdzę) przebiegała w bardzo trudnych warunkach atmosferycznych, terenowych i skomplikowanej sytuacji militarnej. Sama bitwa o miasto miała wiele ciekawych i pouczających aspektów wojskowych i politycznych. Najbardziej typowe z nich to: zaskoczenie i bardzo szybkie zdobycie przez oddziały awangardy armii radzieckiej dwóch przyczółków nad Odrą w pobliżu miasta; walki o  ważny i potężny bastion niemieckiej obrony na Odrze - miasto i twierdzę Kostrzyn oraz  próby  wykorzystania zaskoczenia taktycznego walczących wojsk do utworzenia z dwóch odrębnych przyczółków, jednej bazy wypadowej do dalszego natarcia na zachód o znaczeniu operacyjno – strategicznym dla losów wojny. Znaczenia zdobycia i utrzymania przyczółków na  Odrze przed stolicą Niemiec  oraz legendarnej twierdzy Kostrzyn przez każdą z walczących armii nie sposób przedstawić w jednym artykule. Dla Hitlera i Stalina oraz ich dowódców była to gra o ostateczną, najwyższą stawkę. Pomyślne zakończenie tej operacji przyczynić się mogło zarówno o dalszy, wysoki wzrost morale wojsk radzieckich, w końcowej fazie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej oraz podnieść upadającego ducha i woli walki u będących na wyczerpaniu wojsk hitlerowskich. Bitwa ta, tak naprawdę, rozgrywała się na odcinku około 100 kilometrów pomiędzy Cedynią – Kostrzynem – Frankfurtem. Kostrzyńskie 59 dni walki (31.01.45 – 30.03.45) były przedpieklem bitwy o Berlin, której finałem był koniec wojny w Europie.

Wojska radzieckie, które walczyły o przyczółki kostrzyńskie i twierdzę Kostrzyn:
Gieorgij Konstantinowicz Żukow1 Front Białoruski – marszałek Gieorgij Żukow:
2 armia pancerna gwardii – 1 korpus zmechanizowany gen. lejt. Siemion Kriwoszein;
5 armia uderzeniowa gen. lejt. Nikołaj Bierzarin (Dowództwo i sztab w Boleszkowicach)
9 korpus armijny  gen. mjr Iwan Rosłyj;
26 korpus armijny gen.mjr Paweł Firsow;
32 korpus armijny gen. mjr Dymitr Żerebin;
8 armia gwardii gen. płk Wasyl Czujkow ( Dowództwo i sztab w Chartowie )
4 korpus armijny gwardii gen.lejt. Wasyl Głazunow;
28 korpus armijny gwardii gen. lejt. Aleksander Ryżow;
29 korpus armijny gwardii gen.mjr Afanasiej Szemienkow.
16 armia lotnicza gen. płk Sergiusz Rudienko;
3 korpus lotnictwa myśliwskiego gen.lejt. J.Sawickij;
13 korpus lotnictwa myśliwskiego ge. Mjr B. Sidniew;
300 dywizja szturmowa, 224 dywizja nocnych bombowców PO – 2.

 


A już za tydzień:
PIERWSZY SZTURM MIASTA I WALKI O PRZYCZÓŁKI: 30 styczeń - 6 luty 1945

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

POLECAMY:
 
futsal
18 listopad, godz. 18:00
kostrzyński Zespół Szkół
,,Pół na Pół”
2 grudnia, godz. 18:00
KCK Kręgielnia
The WayWe Get By 5
8 grudnia, godz. 19:00 
KCK Kręgielnia
 
Kino za rogiem: 
kino listopad

AKTUALNE NUMERY

Samorządny Kostrzyn
Nr 7/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
pl9
Nr 10(58)/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
wp3
nr 3(32) 2017

INFORMACJE

apt

dyżury aptek
 
plan
 
szkola
ROZKŁAD JAZDY:
dowóz do szkół
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
Mariusz Staniszewski
redaktor sportowy

sport@naszkostrzyn.pl
tel. 693 907 200
 

znajdziesz nas w gazecie

logo