klucze do bram Berlina - Życie oblężonego miasta

Heinz Reinefarth w KotrzynieW dniu 2 lutego 1945 roku obowiązki komendanta twierdzy Kostrzyn przejął 41-letni generał Waffen-SS i Policji Karl H. Reinefarth, który ze zdwojoną energią przystąpił do organizowania obrony miasta. Strategia forteczna w wykonaniu tego hitlerowca - "Kata" Warszawy, zakładała bezwzględne i ślepe wykonanie rozkazu Hitlera nr 11. Od pierwszych dni dowodzenia stosował wobec wszystkich podwładnych, mieszkańców miasta, uchodźców i pracowników przymusowych – wojenne prawo frontowe. W dniu 3 lutego nakazał podjęcie pracy we wszystkich zakładach na terenie miasta, zwłaszcza związanych z produkcją dla frontu i zaopatrujących obrońców w energię, gaz, wodę i żywność. "Entrumpelungskommando" (specjalne oddziały saperów burzące budynki) przystąpiły do systematycznego oczyszczania przedpola miasta – twierdzy, tworząc tzw.”Toten Raume” (martwe przestrzenie). Bez żadnych skrupułów wyburzano pojedyncze oraz całe kwartały budynków mieszkalnych tłumacząc mieszkańcom konieczność poświęcenia dla "Hitlera i Ojczyzny".

miasto1940

Tak postąpiono z całym kwartałem budynków przy Nowym Targu obok wieży cisnień oraz budynkami przy ulicy Wałowej na Starym Mieście. W dniu 8 lutego ze względu na przyfrontowe położenie szpitala, został on w pierwszej kolejności ewakuowany do budynków Miejskiej Szkoły Średniej i Gimnazjum na Starym Mieście (w piwnicach Gimnazjum znajdowało się również jedno ze stanowisk dowodzenia ). Dla potrzeb frontowych szpitale urządzone zostały również w prowizorycznych warunkach w pozostałych budynkach kostrzyńskich szkół Nowego i Starego Miasta. Dopiero 19 lutego po naradzie z Gaulaiterem Sturtzem i Kreislaiterem Kornerem – pełniącym jednocześnie obowiązki burmistrza Kostrzyna, Reinefarth wydał wspaniałomyślnie zgodę na ewakuację z miasta kobiet z dziećmi i starców. Wszystkim ewakuowanym polecił wydać 15 tysięcy dropsów jako rekompensatę za ich dotychczasowe cierpienia. Dla potrzeb frontu zatrzymano wszystkich mężczyzn oraz kobiety i dziewczęta w wieku 14 – 21 lat. Te ostatnie otrzymywały karty i nakazy pracy, kierowane były do kuchni i pralni frontowych oraz tzw. izb nocnych. Wszystkie nadwyżki zywności i medykamentów zostały zarekwirowane przez wojsko. Obowiązywała zasada – wszystko dla frontu i obrońców twierdzy. Ponieważ Kostrzyn stał się obszarem frontowym, sprawy kryminalne prowadził w trybie przyspieszonym sąd wojskowy. "Uchylanie się od obowiązków", przypadki poszukiwania w opuszczonych domach żywności i medykamentów traktowane były jako przestępstwo zagrożone karą śmierci. W kostrzyńskiej gazecie frontowej „Feste Kustrin” która ukazywała się pomiędzy 12 lutego, a 8 marca (łącznie ukazało się 21 numerów) podawano liczne przykłady rozstrzelanych i powieszonych Kostrzynian, żołnierzy, pracowników przymusowych, jeńców, w tym młodych chłopców i dziewczęta. Życie w oblężonym mieście stało się gehenną, mimo pozornego spokoju w mieście.

Rosjanie w KostrzynieNa przyczółkach wokół twierdzy toczyły się zacięte walki, których odgłosy słychać było w Kostrzynie. Rosjanie nie zrezygnowali również z ataków na wysunięte punkty oporu twierdzy szczególnie na drogi prowadzące do niej: Przepompownię od strony Słońska i Pszczeli Dwór od strony Górzycy. W pierwszej dekadzie lutego rozpoczął się artyleryjski ostrzał miasta i twierdzy przez artylerię rosyjską, która regularnie, trzy razy dziennie w godzinach 8 -10, 12 – 14 i 17 prowadziła ogień na wybrane cele. Nad twierdzą i miastem toczone były walki powietrzne, w których wziął udział as niemieckiego myśliwstwa Hans Rudel oraz trzykrotny Bohater Związku radzieckiego major Iwan Kożedub. Pierwsze dwadzieścia dni oblężenia przyniosły wiele zniszczeń i strat, elektrownia i gazownia zostały poważnie uszkodzone, mieszkańcy i obrońcy mieli również kłopoty związane z dostawami wody – przestała działać kanalizacja. Po uruchomieniu stacji transformatorowej w fabryce mączki kartoflanej prąd dostarczano jedynie prowizorycznym kablem dla potrzeb szpitali i lazaretów frontowych.

Komunikacja miejska przestała funkcjonować już po pierwszym ataku Rosjan w dniu 31 stycznia, kiedy to czołgi i działa pancerne ostrzelały i zniszczyły zajezdnię tramwaową na Nowym Rynku. W tym czasie zniszczeniu uległo około stu budynków mieszkalnych. Według danych podanych przez "Feste Kustrin" zginęło około tuzina Kostrzynian. Oczywiście ówczesna propaganda i cenzura nie dopuszczała podawanie pełnych i prawdziwych informacji o aktualnej sytuacji w oblężonym mieście. Przy każdej okazji podkreślano natomiast wysokie morale obrońców oraz kazdy sukces na froncie. W dniu 20 lutego podsumowano wyniki pierwszego okresu walk o twierdzę Kostrzyn. Według sprawozdania komendanta Reinefartha obrońcy zadali Rosjanom duże straty: wzięli do niewoli 54 jeńców, zniszczyli 23 czołgi i działa szturmowe, zestrzelili 3 samolty oraz zatrzymali silne dywizje na przedpolach miasta. Najwaleczniejsi obrońcy i vilkssturmiści otrzymali 28 żelaznych krzyży I klasy, 94 żołnierzy odznaczono krzyżami II klasy, wielu z nich otrzymało odznaki niszczycieli czołgów.

tramwaj

Garnizon twierdzy od 22 lutego zwmocnony został pododdziałami 25 Dywizji Grenadierów Pancernych, które utworzyły nowe ugrupowanie bojowe. Dowódca obrony Nowego Miasta został 56 letni pułkownik żandarmerii olowej Franz Walter. Za obronę Wyspy Odrzańskiej odpowiadał pułkownik Wegner, na Chyży dowodził pułkownik Wetzel, a na Krowim Przedmieściu (dzielnica Długiego Przedmieścia) obrona kierował pułkownik Schulz. Według danych z rozpoznania radzieckiego w miesiącu lutym obrona miasta została bardzo poważnie wzmocniona, zarówno pod względem satnu osobowego, jak i rozbudowy fortyfikacyjnej terenu, zwłaszcza obszarów zabudowanych. Główne siły niemieckie zgrupowane były na Nowym Mieście  z zadaniem obrony przepraw przez Wartę o Odrę w kierunku zachodnim i utrzymania węzła kolejowego. Nowe Miasto stanowiło samodzielny  silny, niemiecki przyczółek,  z którym poważne plany wiązali sztabowcy z Hitlerem włącznie. Pod koniec lutego do obrony Nowego Miasta wykonano i stworzono dwie pozycje obronne o głębokości do 3 km. Pierwsza pozycja miał trzy transzeje znajduje się na głębokości 1,5 km i objęła podejścia do miasta od północy i północnego - wschodu. Druga pozycja, składająca się z transzei biegła wzdłuż obrzeży samego  miasta, łącząc się z systemem punktów oporu znajdujących się w przygotowanych do obrony budynków. Kostrzyńskim  volkssturmem obsadzono stanowiska w starej twierdzy.

gazetaPod koniec lutego 1945 roku łączna liczba załogi "Festung Küstrin", na podstawie doniesień  radzieckiego wywiadu i szpiegów, wynosiła około 16 800 osób, w tym pokaźną liczbę artylerii przeciwlotniczej. Z tej liczby „aktywnych bagnetów” oceniano na około 10 tysięcy osób, w tym 900 żołnierzy Volkssturu. Liczby ta pokrywą się z istniejącymi w tym czasie danymi niemieckimi.  Generał Kleynsterkamp - dowódca XI Korpusu Armijnego SS, który był odpowiedzialny za „Festung Küstrin”, w swoim raporcie na temat wyników walki szacuje stan osobowy obrońców tak: „...Liczba garnizonu podanych w dzienniku bojowym  z dnia 3 marca, bez uwzględniania  ludności cywilnej, 16 800 zołnierzy, zdolnych dowalki ze względu na warość bojową 10 000 w zaokrągleniu. Generał Kleynsterkamp w dokumencie tym używa terminu „głów”. Trzy piąte załogi znajduje się na pozycjach bojowych w „Neustadt” - Nowe Miasto. Według danych radzieckich, obrońcy Nowego Miasta posiadali  w swoim składzie około 7 tysięcy żołnierzy i oficerów, 280 karabinów maszynowych, 50 moździerzy, 90 armat kalibru 77 mm i powyżej oraz  10 moździerzy sześcio lufowych i 25 dział szturmowych. Generał Kleynsterkamp ocenił siły garnizonu znajdujące się na Nowym Mieście  na około  6000 żołnierzy. Oba raporty: niemiecki i radziecki zgodnie podkreślają, że mieszkańcy miasta w okresie od 19 - 26 lutego byli ewakuowani, z wyjątkiem ludzi, którzy byli zdolni do noszenia broni i zostali wcieleni do Volkssturmu.

Wojska obu stron przygotowały się starannie do ostatecznej, smiertelnej walki, której stawką był Kostrzyn -  określany przez Niemców „ Letzter Riegel vor Berlin”. Ale o tym w kolejnym odcinku, który opublikujemy już 7 marca br. Za tydzień - "Anatomia Kata" autorstwa Pawła Gondka...

Klucze do bram Berlina cz.3 - życie oblężonego miasta

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

POLECAMY:
 
futsal
18 listopad, godz. 18:00
kostrzyński Zespół Szkół
,,Pół na Pół”
2 grudnia, godz. 18:00
KCK Kręgielnia
The WayWe Get By 5
8 grudnia, godz. 19:00 
KCK Kręgielnia
 
Kino za rogiem: 
kino listopad

AKTUALNE NUMERY

Samorządny Kostrzyn
Nr 7/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
pl9
Nr 10(58)/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
wp3
nr 3(32) 2017

INFORMACJE

apt

dyżury aptek
 
plan
 
szkola
ROZKŁAD JAZDY:
dowóz do szkół
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
Mariusz Staniszewski
redaktor sportowy

sport@naszkostrzyn.pl
tel. 693 907 200
 

znajdziesz nas w gazecie

logo