klucze do bram Berlina - zdobycie Nowego Miasta

marzec1945W dniu 6 marca 1945 roku artyleria i lotnictwo radzieckie rozpoczęły szturm twierdzy kostrzyńskiej. Pierwszymi działaniami wojennymi wojsk w walce o zdobycie miasta i twierdzy Kostrzyn w marcu 1945 roku była walka oddziałów radzieckich o silnie umocnione przez Niemców Nowe Miasto.W tej szeroko znanej operacji wojennej udział wzięły oddziały 295 i 416 Dywizji Piechoty 32 Korpusu Piechoty gen. Dymitra Żerebina. Zgodnie z planem dowódcy 5 armii uderzeniowej generała Nikołaja Bierzarina korpus ten miał w ciągu dnia walki wykonać „krótki skok " na Nowe Miasto i całkowicie oczyścić je z wroga, aż do północno-wschodniego skraju brzegu rzeki Warty, a następnie zdobyć twierdzę Kostrzyn. Zadanie 32 Korpusu Piechoty było w ówczesnych warunkach bardzo trudne. Musiał on podjąć walkę w umocnionym mieście i twierdzy, których załoga była porównywalna z wielkością sił nacierających wojsk.

bitwa1945

Siły i środki wojsk radzieckich: 1 Front Białoruski – marszałek Gieorgij Żukow: 2 armia pancerna gwardii – 1 korpus zmechanizowany gen. lejt. Siemion Kriwoszein; 5 armia uderzeniowa gen. lejt. Nikołaj Bierzarin (Dowództwo i sztab w Boleszkowicach ) 9 korpus armijny gen. mjr Iwan Rosłyj; 26 korpus armijny gen.mjr Paweł Firsow; 32 korpus armijny gen. mjr Dymitr Żerebin: - 60 gwardyjska dywizja piechoty; - 295 dywizja piechoty pułkownik Dorofjew Aleksander Pietrowicz (boh.ZSRR): 1038 pp pułkownik W.N. Lubko 1040 pp pułkownik Kozłow Iwan Semenowicz 1042 pp pułkownik Fedor Czajka 819 pa - 416 dywizja piechoty Syzranow Dymitr Michajłowicz. Z-ca dcy - Zjubanov Władimir Pawłowicz* 1368 pp 1373 pp 1374 pp 8 armia gwardii gen. płk Wasyl Czujkow (Dowództwo i sztab w Chartowie) 4 korpus armijny gwardii gen.lejt. Wasyl Głazunow; 28 korpus armijny gwardii gen. lejt. Aleksander Ryżow; 29 korpus armijny gwardii gen.mjr Afanasiej Szemienkow. 16 armia lotnicza gen. płk Sergiusz Rudienko; 3 korpus lotnictwa myśliwskiego gen.lejt. J.Sawickij; 13 korpus lotnictwa myśliwskiego ge. Mjr B. Sidniew; 300 dywizja szturmowa, 224 dywizja nocnych bombowców PO – 2.  Według danych radzieckiego dowództwa z dnia 5 marca 1945 r. w 295 Dywizji Piechoty, było 5323 żołnierzy, dwa pułki 416 Dywizji Piechoty liczyły 3300 żołnierzy i w 123, 213 i 360 pododdziałach wsparcia (kompanie karne) - 311 żołnierzy. Porównanie sił walczących stron według użytych do walki batalionów piechoty pomiędzy nacierającymi i obrońcami garnizonu Nowego Miasta wypadało na około 1,3:1 na korzyść wojsk radzieckich.

bierzaninPodstawowym założeniem planowanego przez generała Bierzarina ataku po koncentracji głównych sił oblegających Nowe Miasto było natarcie 295 Dywizji Piechoty pod dowództwem pułkownika Aleksandra Dorofjewa w kierunku rzeki Warta i mostów kolejowych oraz odcięcie garnizonu Nowego Miasta od głównych sił 9 Armii. Dwa pułki 416 Dywizji Piechoty zostały wykorzystane do wsparcia walczących oddziałów i oczyszczenia miasta z resztek sił niemieckich. Jej 1374 i 1368 pułki piechoty znajdowały się w drugim rzucie w odległości około 0,5 - 2 km na północ od Starych Drzewic. W celu odwrócenia uwagi obrońców od głównego kierunku uderzenia, dowódca armii generał Bierzarin nakazał w noc przed atakiem, lądowanie na południowych obrzeżach Kostrzyna silnego desantu oraz na dwie godziny przed rozpoczęciem właściwego szturmu wykonać pozorowany atak z użyciem artylerii w rejonie Warnik. To bardzo trudne zadanie powierzono pododdziałom wsparcia i 213 wojskowej kompanii karnej 5 armii. Pododdziałami tymi dowodzili kapitanowie: Mishunin, Groyser i B. C. Vishnyakov. Wszyscy mieli doświadczenie bojowe jeszcze z 1941 roku. Najbardziej doświadczonym był kapitan Mishunin, który dowodził w jednostkach karnych od grudnia 1942 r. (został odznaczony orderem Czerwonego Sztandaru i Aleksandra Newskiego). Kapitan P. Groyser był dowódcą kompanii karnej od kwietnia 1944 roku (absolwent Kujbyszewskiej Akademii, odznaczony Czerwonego Sztandaru i Aleksandra Newskiego ). Jedynie B. C. Vishnyakov był nowicjuszem w roli dowódcy kompanii karnej - został powołany na to stanowisko w styczniu 1945 roku, jednak on również posiadał duże doświadczenie bojowe.

Dla wzmocnienia nacierającego 32 Korpusu zostało przydzielonych: 10 pułków artylerii, jeden pułk czołgów ciężkich, jeden pułk inżynieryjno - saperski, batalion miotaczy ognia i jeden batalion szturmowy. Biorąc pod uwagę trudności związane z pokonaniem silnej obrony miasta, atak na Nowe Miasto wzmocniono artylerię pułkową i dywizyjną oraz środkami bojowymi z innych oddziałów armii i frontu w tym ciężką artylerię, na którą składały się: 122-mm haubice, 152-mm haubice. Na artylerię 32 korpusu składały się: samodzielny batalion artylerii (csześć 280-mm moździerzy), 124 brygada artylerii haubic (cosiemnaście 203-mm haubic ). Oprócz ciężkiej artylerii korpusu do walki użyto pododział 21 brygady artylerii, składający się z ośmiu 160-mm moździerzy. Użycie artylerii w początkowej fazie szturmu zaplanowano na 40 minut nawały ogniowej. W 1945 r. w każdej dywizji piechoty oddziały radzieckie posiadały też samoddzielne - samobieżne bataliony artylerii SS-76 (katiusze). Do 295 Dywizji Piechoty zostało przydzielonych 7 dział pancernych SU-76, a do 416 Dywizja Piechoty - 8 SU-76. W roli czołgów do bezpośredniego wsparcia piechoty w ataku 32 Korpusu Piechoty użyty został 89 pułk dział pancernych (8 JS) i 92 Pułk Pancerny (19 czołgów T-34 ). Pancerne wozy bojowe włączone zostały do 1038 i 1040 pułków które walczyły w pierwszym rzucie. Szturm Nowego Miasta wsparty został też atakiem lotniczym do którego użyto bombowców 13 Armii Lotniczej: 300 dywizji szturmowej i 242 dywizjonu nocnych bombowców (Po-2).

ruscyPiechota radziecka w walce o Nowe Miasto walczyła w myśl nowych metod walk ulicznych. Zostały przeszkolone specjalne oddziały i grupy bojowo – szturmowe w składzie 30-40 żołnierzy, wzmocnione saperami z miotaczami ognia, dwoma armatami 45-mm, dwoma armatami 76-mm, jednym czołgiem IS-2 i dwoma czołgami T-34. W 295 Dywizji Piechoty wydzielono 15 grup bojowych (w 1038 pułku - 4, w 1040 – 5 i w 1042 - 6). Do walki przygotowano 3500 butelek z mieszaniny palnej (koktaile Mołotowa), 25% z nich zostało przydzielonych do grup bezpośredniego ataku do stosowania podczas walk ulicznych. Każdej grupie atakującej został przydzielony jeden lub dwa oddziały miotacze ognia z plecakami. Ponadto wykorzystywano zdobyte pancerfausty, jako środki walki do przebijania ścian i robienia w nich wyłomów. Łącznie do obsługi tych granatników użytych podczas sztumu Nowego Miasta zostało przeszkolonych 590 żołnierzy. Szczególną rolę podczas ataku wyznaczono desantowi 1042 pułku, do któreg wybrano 60 najbardziej doświadczonych żołnierzy, sierżantów i oficerów. Grupa została ta została zaokrętowana na 12 łodzi rybackich i skoncentrowana na południowych obrzeżach Warty z zadaniem stworzenia pozorów lądowania dużych sił.

Atak na Nowe Miasto rozpoczął się przed świtem 6 marca 1945. Żołnierze desantu zostali szybko odkryci przez Niemców i ostrzelani przez karabiny maszynowe i przeciwlotnicze. Dwie łodzie zostały zatopione. Po godzinie walki oddział ten został zmuszony do lądowania na lewym brzegu Warty (naprzeciwko Nowego Miasta) i do końca dnia z wielkimi stratami powrócił na pierwotne pozycje wyjściowe. Drugą akcją dywersyjną był atak karnej kompanii z kierunku Warnik. Teren był tu otwarty, a w celu podejścia do wroga używano zasłon dymnych z udziałem pododdziałów chemicznych 295 i 416 Dywizji Piechoty. Około 9.20 w dniu 6 marca, po 20 minutowym przygotowaniu artyleryjskim, trzy radzieckie grupy szturmowe (123, 360 i 213 ), zaatakowały z południowo-zachodnich obrzeży Warnik. Silny ogień, dobrze przygotowanych do obrony Niemców na tym kierunku zatrzymał Rosjan. Race dymne nie przyniosły spodziewanego rezultatu i próby opanowania przez kompanie karne pierwszej transzei okazały się bezskuteczne. Z powodu pułapu niskich chmur samoloty 16 Armii Lotniczej nie mógły zapewnić skutecznego wsparcia oddziałów 32 korpusu piechoty. Dowódca 5 armii postanowił więć opóźnić atak głównych sił na następny dzień.

Ił-2m3

W dniu 7 marca pogoda i widoczność w powietrzu była już naprawdę lepsza. O godzinie 11.00, samoloty szturmowe i bombowce zaatakowały wybrane cele na Nowym Mieście. Atak z powietrza prowadzony był do godziny 13.00. Łącznie wykonano ponad 65 nalotów bombowo – szturmowych z udziałem 86 różnego rodzaju maszyn. Około 11.20 po 20-minutowym przygotowaniu artyleryjskim, pododdziały z 1042-go pułku piechoty, w tym trzy kompanie karne ponownie rozpoczęły atak z rejonu koncentracji pod Warnikami wzdłuż osi linii kolejowej Dąbroszyn - Kostrzyn i po godzinie zaciętych walk opanowały pierwszą transzeję obrony przeciwnika. O godzinie 13.00 dowódca 5 armii polecił rozpocząć przygotowanie artyleryjskie na głównym – północnym kierunku uderzenia. Na 10 minut przed zakończeniem nawały ogniowej, zostały dodatkowo postawione zasłony dymne w celu skrytego podejścia nacierających oddziałów do pierwszej linii wroga. O godzinie 13.40 pododdziały 1038 i 1040 pułków piechoty z czołgami zaatakowały Nowe Miasto, by około 16.00 po zaciętych walkach zająć okopy w pierwszej i drugiej transzei, w północno-zachodniej części Nowego Miasta. W celu rozwinięcia tego sukcesu około 17.30 dowódca 32 korpusu plecił wprowadzić do walki dwa pułki 416 Dywizji Piechoty, dodatkową artylerię i czołgi. Działająca w drugim rzucie dywizja zaatakowała z północnego kierunku od strony Starych Drzewic w kierunku dworca kolejowego siłami 1374 i 1368 pułków piechoty z zadaniem dokończenia sukcesów oddziałów pierwszego rzutu. Szturm miasta przeciągnął się jednak na godziny wieczorne i nocne. Nocą pododdziały 1038 pułku piechoty dotarły w rejon fabryk znajdujących się przy dzisiejszych zakładach Arctic Paper S.A., stadionu sportowego i ulicy Jagiellońskiej. Grupy szturmowe zbliżyły się na odległość 300 metrów od dworca Nowego Miasta. Pomimo początkowych sukcesów, dalsze natarcie zostało jednak zatrzymane przez dobrze zorganizowany ogień broni maszynowej i liczne kontrataki Niemców. Walka przeniosła się na następne dni. Zacięte walki toczono zwłaszcza w rejonie tzw. „Trzech Fabryk”, których opanowanie spadło na oddziały 295 DP, centrum miasta miała opanować 416 DP.

panzerangriff

Walka w dniu 8 marca rozpoczęła się około godziny 8.00. przygotowaniem artyleryjskim i atakiem z powietrza. Trwała ona do godzin wieczornych, kiedy o oddziały 1038 pułku piechoty wdarły się na teren fabryki celulozy. 1374 pułk opanował część centrum Nowego Miasta w okolicy kościoła, a 1368 pułk w wyniku walk dotarł do mostu kolejowego na Warcie. Walki o dworzec główny toczył 1040 pułk piechoty, który zdobył go późną nocą. W rezultacie, w drugim dniu walk, 1038 pp 295 Dywizji Piechoty i 1368 pp 416 Dywizji Piechoty doszły do mostu kolejowego po drugiej stronie kanału Fryderyka Wilhelma, 1374 i 1040 pułki piechoty dotarły do linii kolejowej oraz około 200 m na północny zachód od kościoła. Tak więc, 8 marca, została opanowana centralna część Nowego Miasta, zostały odcięte drogi ewakuacyjne na zachód, a obrońcy twierdzy otoczeni. Jednak Niemcy nie poddali się i walki uliczne na Nowym Mieście kontynuowane były przez kolejne pięć dni. 10 marca Niemcy wysadzili mosty na Warcie i bronili się już tylko w trzech punktach oporu, zwłaszcza w rejonie fortu, strzelnicy, koszar, wieży ciśnień i gazowni. Radzieckie dowództwo określiło końcowe walki w ten sposób: „ ...11 marca hitlerowcy bronili się jak kamikadze jedynie na terenie fortu i koszar.. „.

mosty1945

W dniu 12 marca Nowe Miasto zostało zdobyte i ostatecznie całkowicie oczyszczone z z oddziałów niemieckich. Według różnych źródeł tylko w dniach 6 – 12 marca 1945 roku w walkach na Nowym Mieście zginęło około 3500 - 4000 żołnierzy i oficerów niemieckich. Zostało zniszczonych 85 dział, 26 moździerzy, 150 karabinów maszynowych, 150 różnego rodzaju pojazdów, 8 czołgów. Rosjanie zdobyli: 160 dział, 20 moździerzy, 115 karabinów maszynowych, siedem wyrzutni rakiet, 10 moździerzy, 750 tysięcy pocisków i min, 20 różnych magazynów z zapasami amunicji i środkami wojennymi, 7 parowozów, 1000 samochodów i wiele innego sprzętu i wyposażenia. Do niewoli dostało się 3 584 żołnierzy i oficerów niemieckich. Straty rosyjskie były również wysokie. Tylko same pułki 295 i 416 DP straciły w walkach o Nowe Miasto łącznie około 1005 żołnierzy i oficerów. Brak danych dotyczących strat w pozostałych oddziałach radzieckich biorących udział w walkach oraz pododdziałach wsparcia, logistyki i lotnictwa nie pozwala na określenie choćby w przybliżeniu całkowitej ilości rannych i poległych żołnierzy. Szturm zakończył się 12 marca około godziny 23.00.

Po otrzymaniu meldunku o zdobyciu Kostrzyna Stalin wydał słynny rozkaz nr 300, w którym ogłoszono zdobycie twierdzy Kostrzyn. W Moskwie na cześć zdobywców oddano salut dwudziestu salw artyleryjskich z dwustu dwudziestu czterech dział. Jednocześnie z datą 12 marca 1945 roku ukazał się komunikat wojenny Biura Informacji Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej o zdobyciu Kostrzyna. Zarówno artyleryjski salut obwieszczający zdobycie Kostrzyna, jak i komunikat wojenny ukazały się jednak przedwcześnie. Niemcy bronili się bowiem w samej twierdzy na Starym Mieście i utrzymywali korytarz łączący obrońców z 9 armią. Data 12 marca 1945 roku podana przez Rosjan, jako zdobycie Kostrzyna spowodowała liczne rozterki w ich dowództwie, a także wśród historyków zajmujących się problematyką walk o miasto po II wojnie światowej. Bitwa o twierdzę trwała bowiem nadal i zakończyła się dopiero 30 marca 1945 roku o czym przeczytają Państwo juz w następnym odcinku...


Klucze do bram Berlina:
Klucze do bram Berlina cz.4 - zdobycie Nowego Miasta
Klucze do bram Berlina cz.5 - ostatni szturm (publikacja planowana na dzień 21.03.)

 

biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

POLECAMY:
 
futsal
18 listopad, godz. 18:00
kostrzyński Zespół Szkół
,,Pół na Pół”
2 grudnia, godz. 18:00
KCK Kręgielnia
The WayWe Get By 5
8 grudnia, godz. 19:00 
KCK Kręgielnia
 
Kino za rogiem: 
kino listopad

AKTUALNE NUMERY

Samorządny Kostrzyn
Nr 7/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
pl9
Nr 10(58)/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
wp3
nr 3(32) 2017

INFORMACJE

apt

dyżury aptek
 
plan
 
szkola
ROZKŁAD JAZDY:
dowóz do szkół
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
Mariusz Staniszewski
redaktor sportowy

sport@naszkostrzyn.pl
tel. 693 907 200
 

znajdziesz nas w gazecie

logo