klucze do bram Berlina - ostatni szturm

Żukow w KostrzynieNie było ciszy przed burzą. Ostatni szturm twierdzy Kostrzyn 21 – 30 marca 1945 roku. „Возьмёшь Кюстрин – получишь Берлин”. Po zdobyciu i opanowaniu przez oddziały  5 Armii Uderzeniowej i 8 Armii Gwardii Nowego Miasta na podstawie  dyrektywy marszałka G.Żukowa z dnia 13 marca № 00431/op  obie armie, otrzymały za zadanie rozbudowę i umocnienie przyczółków na lewym brzegu  rzeki Odry oraz przygotowanie dalszego natarcia w dniu 20 marca. Dowódcom 295 i 416 Dywizji Piechoty postawiono zadanie bojowe w nocy 20 marca, którego celem było podjęcia ofensywy i przełamanie obrony nieprzyjaciela  na odcinku: Genshmar -  Alt-Bleyen.

plan

Główne uderzenie na poprowadzono na kierunku Gorgast z zadaniem opanowania obszaru Genshmar -  Przedmieście Kubryukken. Oddziały obu armii po ataku no  Nowe Miasto zostały wzmocnione posiłkami w postaci: 89 pułku czołgów, 124 brygady artylerii dużej mocy (203 mm haubice), 32  batalionu artylerii (280-mm moździerze ). Aby osiągnąć zakładany cel do 5 AU dodatkowo zostały przydzielone nowo przybyłe na przyczółki: 67 brygada pancerna, 220  brygada pancerna, 14 Dywizja Artylerii Przełamania  i 5 batalion artylerii rakietowej  M-31. Dowódca 8 Armii otrzymał zadanie, aby siłami  4 Korpusu Piechoty w godzinach porannych 20 marca rozpocząć ofensywę i przebić się przez obronę przeciwnika pomiędzy dworcem w Gorgast , a miejscowością Ratshtok. Główny atak przeprowadzić miały  47 i 57  dywizje armii, przy wsparciu  pułku piechoty 35 Dywizji Strzelców Gwardii, który zaatakował Kietz w kierunku północno - zachodnim. Po opanowaniu obszaru twierdzy Kostrzyn, Gorgast,  Alt-Tuhebald żołnierzy armii  mieli za zadanie rozszerzyć przyczółek na tym obszarze. Do walki sucesywnie włączane były napływające nowe oddziały:  20  brygady pancernej, 259  pułku pancernego, 34  i 50 pułki czołgów ciężkich ( IS-2 ), 1087 samobieżnego pułku artylerii ( SU – 76 ), 29 dywizji artylerii przełamania  , 100 brygady artylerii haubic dużej mocy ( 203 - mm ), 295  i 1091  pułków artylerii armat i 38 brygady artylerii przeciwpancernej.Głównym uderzeniem na pozycje obrony Niemców miał być zmasowany atak czołgów i skoncentrowany  ogień artylerii. Na kierunku głównego uderzenie Rosjanie przygotowali następujące siły - 5 Armia Uderzeniowa - 100 czołgów i dział samobieżnych i artylerii, gęstość 190 luf na 1 km frontu;  8 Armia Gwardii - 100 czołgów i dział samobieżnych i 200 luf na 1 km frontu.Kierunek głównego uderzenia i przełamania frontu niemieckiego 8 Armii nie przekraczał 3 km, tym odcinku zgromadzono 641 dział i moździerzy oraz 162 czołgów i dział samobieżnych, co dało średnią gęstość 212 dział  1 km frontu. 16 Armia Lotnicza otrzymała za zadanie wspieranie z powietrza akcji bojowych 5 i 8 Armii  na obszarze Kaleńsko, Genshmar, Hatenov, Reytweyn, Kostrzyn z użyciem wszystkich dostępnych sił i środków.

Początek ofensywy był pierwotnie planowany na 20 marca, ale ostatecznie przesunięty  na 22 marca ze względu użycie dodatkowych środków  wzmocnienia i przydzielenia im zadań bojowych. Do 21 marca 1945 roku dodatkowo włączono do wojsk znajdujących się na pozycjach wyjściowych do ataku następujące oddziały: 4 brygada artylerii przeciwpancernej (powrót z Pomorza); 37 pułk gwardii; 25  brygada artylerii przeciwpancernej i 59 pułk gwardii. Marszałek Żukow sugerował swoim dowódcom możliwość niemieckiej kontrofensywy i  w dyrektywie frontowej numer 00431/op wskazał  sposoby jej przeciwdziałania: „...Biorąc pod uwagę możliwość kontrataku piechoty wroga i czołgów obie armie: 5 i 8 na prawym  i lewym swoim skrzydle powinny utrzymać w gotowości po jednym przeciwpancernym oddziale rezerwy...” Przy planowaniu działań w celu zdobycia i umocnienia jednego przyczółka po Kostrzynem  zadania i uderzenia 5  i 8 Armii dopracowano co do drobnego szczegółu. W rezultacie dwóch uderzeń, oddziały  dwóch armii  miały za zadanie zlikwidowane wszystkie sił niemieckich na wschód od Gorgast. 32 Korpus Piechoty po walkach na Nowym Mieście został użyty do walki na lewym skrzydle przyczółka. Główne siły niemieckiej 9 Armii utrzymywały  z „ Festung Küstrin "wąski korytarz, który Niemcy nazwali „rurociąg”. Został on utworzony przez 21 Dywizję Pancerną, a broniła go 25 Dywizja Grenadierów Pancernych, która na krótko przed sowiecką ofensywę wzmocniona została  oddziałami 303-tej Dywizji Piechoty i częścią sił  Dywizji „Müncheberg”. Uderzenie radzieckie rozpoczęło się o godzinie 8:15 w dniu 22 marca 1945 roku. Obie  armie radzieckie  – 5 i 8 atak  rozpocząły od przygotowania artyleryjskiego, a o godzinie 9.15 po  nalotach bombowych na pozycje artylerii i punkty umocnione w głębi obrony przeciwnika piechota radziecka  wspierana przez czołgi i działa samobieżne przeszła do bezpośredniej ofensywy na obu przyczółkach. Pod koniec dnia po zaciętych walkach oddziały 295 i 47 Dywizji Piechoty uzyskały bezpośredni kontakt wzrokowy około 750 m na północ od miejscowości Gorgast oraz ukończyły z sukcesem zadanie połączenia przyczółków pod Kostrzynem w jeden. Garnizon twierdzyzostał otoczony. Oprócz pozostałości  garnizonu w  „kotle” znalazły się  303-ty batalion fizylierów i trzy bataliony z 1 i 2 Pułku Grenadierów Pancernych z Dywizji „Müncheberg”.Niemieckie dowództwo w związku z nagromadzeniem tak dużych sił pancernych i artylerii radzieckiej w pierwszej kolejności oczekiwało bezpośredniego atak na kierunku Berlina. Dywizja Müncheberg została ugrupowana, aby zapobiec przełamania wojsk radzieckich wzdłuż  strategicznej arterii komunikacyjnej , jaką była  „Reichsstrasse 1”. Najsilniejsze zgrupowanie czołgów Dywizji "Müncheberg" w sile 22 czołgów typu "Panther" znajdowało się w miejscowości  Alt-Tuheband. „Królewskie Tygrysy” i batalion piechoty zajmował obronę przeciwpancerną w dzielnicy Goltzow.

Kolumna "Panther" Ausf.G z Dywizji Pancernej Müncheberg w rejonie Seelow, marzec-kwiecień 1945 roku

Już o godzinie 18.00 w dniu 22 marca Niemcy przeprowadzili pierwsze kontrataki wzdłuż Reichstrasse № 1 Berlin - Kostrzyn. Równolegle atakowały grupy bojowe Dywizji „Müncheberg”, kontrataki przeprowadzono również około 22.00 w nocy. Dzięki tym kontratakom Niemcom udało się odzyskać jednak niewiele terenu. Następnego dnia, aby odblokować twierdzę została użyta 20 Dywizja Grenadierów. W wyniku ofensywy w ciągu dnia 23 marca Niemcom udało się odrzucić 47 Dywizję Piechoty, ale na innych  rubieżach pozycje Rosjan zostały utrzymane, dzięki kontratakom  4-tego i 32 Korpusu Piechoty. Ostatecznie dowódcy 5  i 8 armii w dniu 24 marca zmuszeni zostali przejść do obrony. Postanowiono zatrzymać ofensywę niemiecką,aby skonsolidować przyczółki.  tworząc silną obronę przeciwpancerną. Wojska radzieckie zostały ponownie wzmocnione kolejnymi posiłkami w sile żywej i sprzęcie i  przygotowane do odparcia nieprzyjacielskich kontrataków z użyciem czołgów. Na zagrożonych odcinkach ustawiono zapory przeciwpancerne w postaci pól minowych: 47 Dywizja Piechoty  do 25 marca ustawiła 2500 min przeciwczołgowych, 57 Dywizja Piechoty - 2000 min przeciwczołgowych i 380 min przeciwpiechotnych, 35 Dywizja Piechoty - 1750 min przeciwczołgowych i 2600 min przeciwpiechotnych. 32 Korpus Piechoty został wzmocniony brygadą artylerii przeciwpancernej, która zorganizowała obronę przeciwpancerną w rejonie Genshmar. Wszystko było gotowe do przewidywalnych działań nieprzyjaciela. Tym razem kontratak w celu odblokowania "Festung Küstrin",  przeprowadzał  nowy dowódcy Grupy Armii Wisła Gotthard Heinrici mianowany na to stanowisko 20 marca 1945.   Postanowiono użyć wszystkie dostępne rezerwy do wykorzystania w atakach w korytarzu. Pod naciskiem Hitlera wykluł się znacznie bardziej ambitny plan ataku na tyłach 69 i 8 Armii Gwardii na wschodnim brzegu z przyczółka w „twierdzy” we Frankfurcie. Operacji tej został nadany kryptonim „Bumerang”. Została ona zaplanowana z użyciem 169 Dywizji Piechoty, 20 i 25 Dywizji Grenadierów Pancernych, Dywizji Grenadierów „Führera”, jak i 600 Dywizji Piechoty (Własowa).  Głównym problemem w przygotowaniu kontrataku pod kryptonimem ”Bumerang” była konieczność przesunięcia pięciu dywizji grupy uderzeniowej z Frankfurtu nad Odrą przez jedyny most. Taki ruch olbrzymiej 25 – 30 kilometrowej kolumny pancernej nie mógł pozostać niezauważony przez Rosjan, a tym samym pozbawiony działania z zaskoczenia. Przygotowania do tej karkołomnej operacji podjęto po naciskiem Hitlera, plan ten został ostatecznie zaniechany w wyniku zaistniałej sytuacji pod „Festung Küstrin” w dniach 22 - 23 marca. Kiedy 25 marca 1945 roku  generał G. Heinrici został zaproszony na spotkanie w siedzibie Hitlera, udało mu się przekonać Hitlera do przeprowadzenia operacji w ograniczonym zakresie. W operacji odblokowania twierdzy użyto 25 i 20 Dywizje Grenadierów Pancernych, które przybyły z Pomorza, Dywizję Grenadierów „Führera”, Dywizję Pancerną ”Müncheberg”,  grupę bojowej „1001 Nocy” słynnego Otto Skorzennego i 502 batalion ciężkich czołgów  SS.  W oddziałach tych  gotowe do walki były : w 502 batalionie ciężkich czołgów SS - 31 „ Królewskich Tygrysów" w grupie bojowej „1001 Nocy” - 49 samobieznych dział przeciwpancernych  SdKfz 138/2 Jagdpanzer 38( t ),  w Dywizji „Müncheberg” – 8 „ Królewskich Tygrysów” , 10 Pz.Kpfw.V „ Panthera ” , 3 i 5 Pz.Kpfw.IV SAU różnych typów," w Dywizji Grenadierów „Führera”- 6 Pz.Kpfw.V „Panthera” i 21 innego rodzaju niszczycieli czołgów. Ofensywa rozpoczęła się w 4:00 w dniu 27 marca. Jednak większość „ Królewskich Tygrysów” została zatrzymanych przez pola minowe, a następnie odrzucanych na pozycje wyjściowe z poważnymi stratami. Pod wieczór w 502-batalionie zostało jedynie 13 czołgów  w gotowości bojowej. Według raportu 9 Armii, Niemcy stracili 73 oficerów, 1219 podoficerów i szeregowych. Silne pancerne  ugrupowanie Niemców, przechodząc do ataku bez  wsparcia piechoty i artylerii, były łatwym celem dla przygotowanego silnego ognia artyleria przeciwpancernej sowieckich pododdziałów. Dowódca 90 PułkuGrenadierów Pancernych, major von Loesheke wspominał: „Nasze czołgi nie mogły prowadzić dalszych działań z uwagi na miny wroga. [...] Jak tylko rano opadły mgły, wróg otworzył silny ogień do naszych czołgów i dział pancernych, które były łatwym celem. O godzinie 11.00, Rosjanie rozpoczęli bombardowanie naszych oddziałów z wszystkich kalibrów, w tym „organów Stalina”. Żołnierze, którzy nie otrzymali żadnego wsparcia  własnej artylerii, ani z Luftwaffe rozpoczęli porzucać swoje stanowiska, najpierw pojedynczo, a następnie w grupach. To było straszna panika. 

zniszczenia

28 marca Niemcy po raz kolejny próbowali się przebić do „FestungKüstrin”. Pomimo wielokrotnie  wykonanych ataków od zachodu w ciągu dnia 28 marca, komendant twierdzy Reinefarth zdecydował się na opuszczenie pozycji na Starym Mieście i przejść do obrony na wyspie na zachodnim brzegu Odry. Jednakże w chaosie toczących się walk jego rozkaz nie dotarł do wszystkich oddziałów, niektórzy z obrońców, w tym folkssturmiści pozostali na swoich pozycjach na Starym Mieście. Około  21.00-22.00 godzinie zostały wysadzone w powietrze mosty  łączące starą część miasta z Kietz. W nocy z 28 do 29 marca Reinefarth poprzez radio poprosił o pozwolenie na przebićcie się do 9 Armii.Wniosek ten, który dotarł do bunkra Hitlera, wywołał burzę emocji. Pozwolenia na opuszczenie twierdzy i przebicie się do swoich Reinefarth nie otrzymał, ale w tym samym czasie generał Busse nie zabraniał mu jednocześnie na działania  na własną rękę. Ostatecznie udało się przebić przez pozycje Rosjan  grupie 1318 żołnierzy.Rozwścieczony nieposłuszeństwem Reinefartha, Hitler nakazał jego aresztowania i egzekucję. Jednak w chaosie ostatnich tygodni, Trzeciej Rzeszy, ten rozkaz  nie został wykonany . Nieudolna walka w rejonie „Festung Küstrin” stała się również punktem zwrotnym w karierze Heinza Guderiana, jako szefa Sztabu Generalnego niemieckich sił zbrojnych. Formalnie, Guderian został wysłany na urlop do sześciu tygodni, ale w rzeczywistości było to równoznaczne z dymisją. Nowym szefem Sztabu Generalnego został gen. piechoty Hans Krebs.Los tych, którzy zostali otoczeni w „ Festung Küstrin” był do nie  pozazdroszczenia. Po zatrzymaniu niemieckich kontrataków na froncie ogólnym i korytarzu,  jednostki radzieckie zostały przegrupowane, aby pokonać resztki garnizonu. Do zniszczenia starej twierdzy zostały wykorzystane baterie artylerii ciężkiej do strzelania na wprost. Czujkow wspominał: „ To właśnie wówczas powstał pomysł, aby wykorzystać do bezpośredniego ostrzału trzy baterie artylerii o dużej mocy. Pociskom 203-mm armaty nie oprze się żaden bunkier bojowy. Jedna bateria została rozmieszczona  na lewym brzegu Odry w dzielnicy Kietz, jej ogień prowadzony był w stronę schronów i bunkrów na prawym brzegu. Drugą baterię ustawiliśmy  na prawym brzegu około czterysta metrów na południe od wyspy – jej ogień był skierowany do schronów i bunkra na lewym brzegu Odry. Takie rozmieszczenie baterii zapewniało utrzymanie krzyżowego ognia do pozornie blisko siebie położonych celów. Aby nie narazić pododdziałów własnych, na obu brzegach przedni skraj pozycji rosyjskich został specjalnie oznakowany. Trzecia baterii wprowadzono na tamie przy  platformie kolejowej stacji Żabczyn. Miała ona za zadanie prowzdzenie ognia bezpośredniego do murów cytadeli, które były wyraźnie widoczne z tego miejsca....”.Na wschodnim brzegu Odry twierdza została zaatakowana przez 82 Dywizję Piechoty, od zachodu - 35 Dywizję Strzelców.Jeden pułk z 35 DP przygotowywał się do lądowania na wyspie łodziami z południa. W dniach  29 i 30 marca w wyniku wspólnych ataków i szturmu na  pozostałości niemieckiego ugrupowania przez  oddziały bojowe 416 DP, 35 i 82 DP twierdza kostrzyńska została ostatecznie zdobyta.

Stare Miasto 1945

Ostatni szturm na twierdzę przeprowadziły pododdziały 242 pułku piechoty z 82 Dywizji Piechoty gwardii pod dowództwem generała Grieorgija Chetagurowa. 30 marca 1945 roku okiem zwycięzcy podziwiał twierdzę osobiście generał Czujkow, który wieczorem złożył meldunek telefoniczny dla marszałka Żukowa przebywającego w Moskwie: „...Padła twierdza Kostrzyn...”. Rosjanie ocenili, że w wyniku końcowych walk zostało zabitych ponad 1000 żołnierzy, a do niewoli wzięto 958 oficerów i żołnierzy. Ponadto został zajęty szpital wojenny z 360 rannymi ( źródła niemieckie podają, że walki podczas wyjścia z krążenia kosztowały życie 637 żołnierzy, kolejnych 2 459 zostało rannych, a 6 994 uznano za zaginionych ). Straty wojsk radzieckich 5 armii w okresie od 21 do 31 marca 1945 roku wyniosły: 973 zabitych, 5 zaginionych,  3 281 żołnierzy zostało rannych, 290 żołnierzy zostało rannych i hospitalizowanych. Rosjanie  stracili ponadto w sprzęcie i pojazdach opancerzonych: 39 czołgów T - 34, 4 działa IS - 2, 8 dział SU - 152, 9 czołgów  SC - 76, 19 EC - 2, 6 ICS - 152, 1 Su - 76 . Natomiast straty wojsk 8 Armii, od 20 marca do 1 kwietnia 1945 roku wyniosły: 1 124 zabitych i 4 052 rannych Największe straty zanotowały oddziały 35, 47 i 57 Dywizji Piechoty, które straciły odpowiednio 1015, 1098 i 995 żołnierzy.

Żukow w Kostrzynie

Ogólne straty wojsk radzieckich 5 i 8 Armii w walce o twierdzę i przyczółki w okresie od 2 lutego do 30 marca 1945 wyniosły 61 799 żołnierzy ( 15 466 zabitych i  46 333 rannych żołnierzy ). Po  dwóch miesiącach walki o twierdzę i przyczółki pod Kostrzynem położone około 60 km od Berlina powstał na jej przedpolach jeden umocniony i ważny przyczółek o szerokości i głębokości pozwalającej na zgromadzenie dużego ugrupowania uderzeniowego zdolnego do wykonania ataku na stolicę Trzeciej Rzeszy. Zdobyty i zniszczony Kostrzyn  zwiedził również sam marszałek Żukow, który interesował się umocnieniami starej twierdzy i fortem „Nowe Dzieło”.


biuro

Co? Gdzie? Kiedy?

POLECAMY:
 
futsal
18 listopad, godz. 18:00
kostrzyński Zespół Szkół
,,Pół na Pół”
2 grudnia, godz. 18:00
KCK Kręgielnia
The WayWe Get By 5
8 grudnia, godz. 19:00 
KCK Kręgielnia
 
Kino za rogiem: 
kino listopad

AKTUALNE NUMERY

Samorządny Kostrzyn
Nr 7/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
pl9
Nr 10(58)/2017 - PAŹDZIERNIK 2017
 
wp3
nr 3(32) 2017

INFORMACJE

apt

dyżury aptek
 
plan
 
szkola
ROZKŁAD JAZDY:
dowóz do szkół
 
rozklad
ROZKŁAD JAZDY:
komunikacja miejska

WIDEO czyli bez komentarza....

tvp3 60
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część I
 
lata60-2
Kostrzyn w latach '60 XX wieku
(TVP Gorzów Wlkp) - część II
 
Kresowianie-Lubuszanie
film dokumentalny
 
Trudne początki.
Młodość na ziemiach zachodnich 1945-1956

[WIĘCEJ WIDEO]

  Adres redakcji:
Nasz Kostrzyn
Os. Słowiańskie 21/2
66-470 Kostrzyn nad Odrą
Bartłomiej Suski
redaktor naczelny

redakcja@naszkostrzyn.pl
tel. 602 663 913
Mariusz Staniszewski
redaktor sportowy

sport@naszkostrzyn.pl
tel. 693 907 200
 

znajdziesz nas w gazecie

logo